KULTURA NACIONALNE ZAJEDNICE MAĐARA U VOJVODINI

Mađarska književnost u Jugoslaviji pod ovim imenom nastala je 1918. godine. Međutim, u onim jugoslovenskim područjima koja nastanjuju i Mađari, mađarska pismenost i poezija imaju viševekovno pamćenje; ta tradicija, između ostalog, sadrži i biblijski prevod iz 1430. godine, bački renesansni centar Petera Varadija, istoriografski rad Đerđa Seremija o Seljačkoj buni Đerđa Dože i o prvim turskim osvajanjima. Značajni su i književni spomenici duhovnog života vojvođanskih gradova 19. veka, osobito u Subotici i Somboru. Ovo su sve činioci i sveopšte mađarske književne i duhovne tradicije a, istovremeno, predstavljaju i temelje mađarske književnosti u Jugoslaviji koja se izgrađivala nakon 1918. godine.

Pored časopisa Hid, Letünk,Új Simposion i Het nap, razvoju mađarske književnosti u značajnoj meri doprinosi Izdavačko preduzeće ''Forum'' koje je, od osnivanja 1967. do danas, objavilo više od 2.000 naslova knjiga na mađarskom jeziku.
Poznati pisci na mađarskom jeziku u Vojvodini su:
Kornel Senteleki, Jožef Debreceni, Karolj Ač, Mihalj Majtenji, Karolj Sirmai, Laslo Gal, Janoš Urban, Šandor Bogdanfi, Imre Čepe, Ferenc Feher, Nandor Major, Laslo Kopecki, Imre Šafranj, Imre Bori, Ištvan Seli, Ištvan Domonkoš, Oto Tolnai, Katalin Ladik, Laslo Vegel, Nandor Gion, Ferenc Deak, Ištvan Banjai, Janoš Siveri, i dr.

Društvo za mađarsku kulturu u Jugoslaviji, osnovano 1990, je dobrovoljna, demokratska, slobodna asocijacija književnika, naučnika, publicista, stručnjaka društvenih i prirodno-matematičkih nauka, prevodilaca i svih drugih intelektualaca koji doprinose razvoju mađarske kulture.

Mihalj Majtenji (1901-1974), jedan je od utemeljivača savremene književnosti vojvođanskih Mađara. Autor je 10 knjiga, više pozorišnih i radio drama, književni prevodilac i novinar.

Društvo ima oko 460 članova. Značajni projekti Društva su: istraživački rad u oblasti književnog nasleđa i izvorne narodne muzike vojvođanskih Mađara, negovanje kulture maternjeg jezika, organizovanje likovnih izložbi, muzičkih večeri i lingvističkih i folklorističkih seminara, itd.
Adresa:
Društvo za mađarsku kulturu u Jugoslaviji,
21000 Novi Sad, Trg Ferenca Fehera 1,
Tel / Fax: 021 56 422

Poznati likovni umetnici mađarske narodnosti u Vojvodini su:
Handa Andraš, Tivadar Vanjek, Imre Šafranj, Jožef Ač, Bela Pehan, Šandor Mesaroš, Petrik Pal, Gabor Almaši, Silađi Gabor, Atila Černik, Eržebet Mezei, Aranka Mojak, Đerđ B. Sabo, Andraš Sabo, i dr.

Kulturno-obrazovni centar ''Thurzó Lajos'' u Senti je kulturno-prosvetna ustanova koja u svom sastavu ima Gradski muzej, Gradsku biblioteku, Radnički univerzitet, Dom kulture i Bioskop ''Tisa''.
Osnivač je i poznate Umetničke kolonije u Senti.
Adresa:
KOC ''Turzo Lajoš'',
Senta, Petra Drapšina18,
Tel. 024 812 526, 024 812 511,
Email: jeno@kocos.thurzol.org.yu
Email: kapocs@kapocs.org.yu

Pozorišne predstave na mađarskom jeziku izvode dva profesionalna pozorišta: Narodno pozorište - Népszinház u Subotici i Novosadsko pozorište -Ujvídéki színház u Novom Sadu i dva pozorišta za decu: Pozorište za decu - Gyermekszinház u Subotici i Lutkarska scena Narodnog pozorišta ''Toša Jovanović'' u Zrenjaninu.

Novosadsko pozorište - Ujvídéki színház osnovano je 1973. godine sa ciljem da razvija pozorišnu umetnost, neguje čistotu mađarskog govornog jezika i književnog izraza. Pozorište je ostvarilo brojne predstave u Novom Sadu i na gostovanjima u zemlji i inostranstvu.
Adresa:
Ujvídéki színház,
21000 Novi Sad, J.Subotića 3 - 5,
Tel. 021 51 564, 021 622 592,
Email: office@uvszinhaz.co.yu
www.uvszinhaz.co.zu  

Pozorišne predstave na mađarskom jeziku izvode, takođe i mnogobrojna amaterska pozorišta, od kojih su napoznatija: KUD ''Petefi Šandor'' iz Mužlje, KUD ''Egység'' iz Kikinde, KUD ''Petefi Šandor'' iz Kupusine, KUD ''Aranji Janoš'' iz Srbobrana, KUD ''Népkör'' iz Kule, Teatar ''Orfej'' iz Čoke, Senćanska pozorišna grupa, KUD ''Jožef Atila'' iz Debeljače, i dr.

KUD ''Egység'' iz Kikinde, osnovano 1945. godine, razvilo je svoju delatnost kroz rad nekoliko sekcija: dramske, folklorne, ženskog hora i narodnog orkestra. Dramska sekcija redovno učestvuje na Festivalu amaterskih pozorišta Mađara Vojvodine i Susretu amaterskih pozorišta Vojvodine.
Adresa:
KUD ''Egység'',
Kikinda, Dositejeva 28,
Tel. 0230 21 161

Amaterski kulturni pokret koji obuhvata mađarsku nacionalnu zajednicu ima značajnu ulogu u očuvanju kulture, tradicije, maternjeg jezika i identiteta Mađara u Vojvodini.

KUD  ''Petefi Šandor'' u Kupusini osnovano je 1947. godine sa ciljem da neguje kulturni amaterizam i folklornu baštinu vojvođanskih Mađara.
KUD ima književnu, dramsku i folklornu sekciju, kao i opremljenu etnografsku zbirku u kojoj je prikazana tipična kuća u Kupusini sa početka 20. veka.
Adresa:
KUD''Petőfi Sándor'',
Kupusina, Apatinski put l,
Tel / Fax: 025 78 681

Na području Vojvodine postoji 87 mađarskih kulturno-umetničkih društava koja su članovi Kulturnog saveza vojvođanskih Mađara.

Kulturni savez vojvođanskih Mađara, osnovan 1992, je asocijacija svih organizacija koje neguju kulturu Mađara u Vojvodini.
Stara se o očuvanju, negovanju i unepređenju kulture i organizator je vrhunskih ostvarenja i manifestacija kulture vojvođanskih Mađara.
Adresa:
Vajdasági Magyar müvelödési szövetség,
24000 Subotica, Ž. Zrenjanina 11
Tel / Fax: 024 551 822

Jedna od najstarijih ustanova u Vojvodini koja radi u kontinuitetu je Mađarski kulturni centar ''Népkör'' u Subotici, osnovan 1872. godine.
Pored biblioteke i čitaonice, u sastavu ima i literarnu, dramsku, muzičku i folklornu sekciju.
Adresa:
MKC ''Népkör'',
24000 Subotica, Ž. Zrenjanina 11,
Tel / Fax: 024 557 033
E-mail: nepker@tippnet.co.yu

Najznačajnije manifestacije kulturnog stvaralaštva vojvođanskih Mađara su:

- u oblasti književnosti:
Dani Mihalja Majtenjija, Sentelekijevi dani, Memorijal ''Ferenc Feher'', Memorijal ''Karolj Sirmai'', Memorijal ''Sabo B. Đerđ'', Memorijal ''Zoltan Čuka'', Dan poezije;

- u oblasti pozorišta i muzike:
Festival amaterskih pozorišta vojvođanskih Mađara, Festival folklornog stvaralaštva Mađara u Vojvodini ''Durindo'' i ''Gyöngyösbokréta'', Susret folklorista Vojvodine ''Tŕnchŕz'' u Čoki, Takmičenje vojvođanskih dečijih citraških sastava i solista ''Zlatna citra'' u Srbobranu, Festival pevanih pesama u Senti, Muzički festival mađarske pesme i čardaša VIVE u Debeljači;

- u oblasti narodnog stvaralaštva:
Međunarodna izložba ručnih radova i kolekcionara ''MIRK'' u Mužlji.

Izvorni muzički instrumenti koji prate mađarske običaje i igre u Vojvodini su: cimbalo, citra, bas, frula, viola i violina.

Festival ''Durindo'' i ''Gyöngyösbokréta'' osnovan je 1936. godine, održava se svake godine, u junu, u drugom mestu Vojvodine i traje tri dana. U programu učestvuje oko100 umetničkih grupa koje neguju izvornu mađarsku muziku na starim instrumentima i oko 50 ansambala koji neguju mađarski folklor.

Dani kulture vojvođanskih Mađara
prikazuju najkvalitetnija individualna i grupna ostvarenja vojvođanskih Mađara u tekućoj godini. Organizuju se svake godine u više mesta Vojvodine i traju od avgusta do decembra.
Organizator:
Kulturni savez vojvođanskih Mađara.

Festival amaterskih pozorišta vojvođanskih Mađara održava se svake godine, krajem marta i početkom aprila, u drugom mestu Vojvodine i traje 10 dana. Predstave prati stručni žiri.

Zlatna citra je takmičenje citraša solista, dueta i ansambala dece osnovnih škola Vojvodine, održava se svake godine u maju, u Srbobranu i traje jedan dan. Učestvuje oko 160 takmičara.
Organizator:
Klub ljubitelja citraške muzike,
Srbobran, Sv Save 19/a,
E-mail: dnemet@eunet.yu

Mađarsko kulturno-umetničko društvo ''Petefi Šandor'' u Novom Sadu osnovano je 1945. godine, s ciljem da neguje kulturu, tradiciju, maternji jezik, narodne običaje i narodne plesove vojvođanskih Mađara.
Društvo ima 11 sekcija. U sastavu Društva radi i pevačka grupa izvornih narodnih pesama ''Guzsalyas''. Društvo je izdalo Monografiju o 70 godina rada.
Adresa:
MKUD ''Petöfi Sándor'',
Novi Sad, Jožefa Atile 16,
Tel. 021 367 061